Lo ngại "chất lượng" chủ đầu tư
Đến hẹn lại lên, cứ vào mùa mưa lũ là người dân vùng hạ du tại các địa phương có các dự án thủy điện nhỏ và vừa lại nơm nớp lo về sự an toàn tính mạng của mình. Không lo sao được khi mà trên đầu họ luôn treo lơ lửng những "quả bom nước' có thể vỡ bất kỳ lúc nào do độ an toàn quá thấp. Sự cố vỡ đê quai đập thủy điện Ia Krel 2 tại Gia Lai mới đây tiếp tục dấy lên mối lo về các công trình thủy điện nhỏ tại các địa phương.
Thế nhưng, một con số được Bộ Công thương đưa ra tại hội nghị cho thấy, mặc dù cơ quan quản lý đã tập trung rà soát để loạt bỏ hàng loạt các công trình thủy điện nhỏ và vừa do thiếu hiệu quả, nhưng số công trình thủy điện nhỏ và vừa đã và đang được xây dựng tại các địa phương vẫn đang ở con số hàng trăm. Cụ thể, theo báo cáo của Bộ Công thương, hiện nay trên cả nước vẫn còn 284 công trình thủy điện đang vận hành phát điện, 204 dự án đang thi công xây dựng, dự kiến từ nay đến năm 2017 sẽ vận hành. Ngoài ra, còn tới 250 dự án đang nghiên cứu đầu tư. 78 dự án khác hiện chưa có nhà đầu tư đăng ký, chưa nghiên cứu đầu tư, hiện đang được tiếp tục rà soát về hiệu quả kinh tế. Số dự án đã, đang và sẽ tiếp tục được xây dựng dường như vẫn không ngừng gia tăng.
Song, có một điều bất cập mà chính lãnh đạo Bộ Công thương cũng phải thừa nhận, đó là vấn đề về "chất lượng" của các chủ đầu tư. Điều này được lãnh đạo Bộ Công thương nêu rõ: Có chủ đầu tư quyết bỏ tiền đầu tư dự án thủy điện nhỏ nhưng lại không có đội ngũ chuyên môn, kinh nghiệm trong đầu tư xây dựng thủy điện. Tư vấn thì mới thành lập, nhà thầu thiếu nhân lực và thiết bị.
Đặc biệt, trong quá trình đầu tư xây dựng, Bộ Công thương cho biết có chủ đầu tư thủy điện tự ý điều chỉnh quy mô, thay đổi cả thiết kế bản vẽ kỹ thuật thi công so với hồ sơ thiết kế đã được các cấp thẩm quyền góp ý. Chính sự thiếu kinh nghiệm, yếu về năng lực chuyên môn của các chủ đầu tư đã dẫn đến những hệ lụy mà như dư luận xã hội đã chứng kiến về các sự vụ vỡ đập thủy điện như đã diễn ra trong thời gian vừa qua.
Mới đây nhất, sự cố vỡ đê quai đập thủy điện Ia Krel 2 tại Gia Lai tiếp tục là minh chứng rõ hơn về vấn đề này. Nói riêng về sự cố của thủy điện Ia Krel 2, ông Đào Xuân Liên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết, sự cố lần này xảy ra là do chủ đầu tư đã tiến hành thi công đê quai công trình khi chưa được sự cho phép của tỉnh. Vả lại, việc thi công lại ngược với thời điểm được cho phép, vì đang mùa mưa lũ nên chủ đầu tư đã được cảnh báo là không được thi công, tuy nhiên, điều này đã không được chủ đầu tư thực hiện đúng. Hiện, công thủy điện Ia Krel 2 đã được đình chỉ thi công song, một lần nữa, sự non yếu về kinh nghiệm trong xây dựng thủy điện của chủ đầu tư lại được bộc lộ rõ nét.
Đập thủy điện nhỏ và vừa luôn tiềm ẩn nguy cơ bị vỡ
Hệ thống cảnh báo an toàn rất… thủ công
Ngoài vấn đề về chất lượng, năng lực của các chủ đầu tư, một yếu tố được các địa phương tham gia hội nghị nhắc đến nhiều, đó chính là sự thiếu hụt trong năng lực cảnh báo tại các công trình thủy điện. Ông Lê Trọng Quảng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu nêu lên một thực tế, thủy điện Bản Chắc (Lai Châu) đã được thống nhất về quy trình xả lũ nhưng khi đi vào vận hành đã cướp đi tính mạng của 3 người dân. Ông Quảng cho rằng, công tác cảnh báo an toàn của ta rất yếu, rất thủ công, nên thông tin đến người dân quá chậm. Trong khi ở Nhật Bản, trước khi xả lũ, thông tin cảnh báo đã được đưa đến người dân vùng hạ du rất kịp thời để họ kịp sơ tán đến nơi an toàn.
Đồng tình với nhận định này, ông Lâm Văn Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cho rằng, không phủ nhận những đóng góp lớn của các công trình thủy điện nhỏ và vừa đối với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, song vẫn còn đó những lỗ hổng cần phải lấp đầy. Một trong những lỗ hổng đó, theo ông Thành, chính là hệ thống cảnh báo an toàn ở các công trình thủy điện đang rất thiếu và yếu. Bất cứ một dự án nào khi thực hiện chủ đầu tư cần phải đặt lợi ích, an toàn tính mạng của người dân lên hàng đầu. Do đó, vấn đề đặt ra hiện nay chính là phải xây dựng được các hệ thống cảnh báo an toàn hiện đại. "Nếu thiếu sót này tại các công trình thủy điện còn chưa được khắc phục, khi có sự cố xảy ra, người dân ở vùng hạ du chính là đối tượng phải gánh chịu nặng nề nhất" - ông Lâm Văn Thành bày tỏ băn khoăn.
Duy Phương